در زیردو قطعه شعر از دوست هنرمندم  رضا مصطفایی میبینید . شاعر به زبان های فرانسه و انگلیسی درسطح عالی وارد است و از جمله کار های او می توان به فیلم نوشت فیلمهای شبهای عربی و سالوو باج خور از پازولینی اشاره کرد . او اخیرا  صدو بیست روز در سودوم  و  ژوستین  هردو از مارکی دو ساد را به فارسی برگردانده است. ( کسانی که مایل به دریافت این اثار هستند در خواست خود را به بنده ایمیل کنند). و با عرض شرمندگی قسمت دوم (( دادا و مولانا )) را به همراه مقاله (( شعر انقلابی ، شاعر انقلابی )) که جدیدا نوشته ام را در نوبت بعد در وبلاگ میبینید.

1

به رقص امده الاهه ی سکوت

به اوای رعب اور بتی

که خموشی اش

شرم حلول است.

در تجسم الهگان تنها

که زایش را حضور بایست

و تجسدش داده

تا به سودا گذارند

دوشیزگی را

که معبد حجله گاهی است و گاهواره ایی

2

در باورم نمی گنجد که انسان سنگ را پرتاب نکند ؛ که حرمت سنگ همه در پرتاب است.

شکوه شب در ستارگان ، که عشوه گر نگاه را مطالبه می کنند.

و هیبت سرپناه ، دریست که رو به راهی گشوده می شود.

من اما در هراسم که انسان سنگ را خانه می سازد و میسرد در ان، مستور از ستاره دور از راه

همه ی ما می دانیم که دادا یک جنبش ضد هنری بود، پس باید از اینان اثاری ضد شعر را انتظار داشت. حال اینان چه ربطی به مولانا دارند؟ دکتر حسن هنرمندی در کتاب بنیاد شعر نو در فرانسه می گوید :(( برخی از اشعار دادائیستها همانند ابیات ذیل منسوب به مولویست:

ای مطرب خوش قاقا تو قی قی من قوقو

تو دق دق و من حق حق تو هی هی و من هو هو[1]))

 اما این ابیات منسوب به مولاناست و من با انها کاری ندارم . اما از گفته ی دکتر هنرمندی وام می گیرم واین نوشته ها را مینویسم:

دادا جنبشی ضد هنر بود و اینان ( طبق گفته ی خودشان ) برای ساختن شعر این گونه عمل میکردند :(( روز نامه ای بردارید، یک قیچی هم بردارید،در ان روزنامه مقاله ای را انتخاب کنید که طول ان معادل شعری باشد که می خواهید بگویید. مقاله را از روز نامه جدا کنید،بعد هر یک از کلمات ان مقاله را با دقت ببرید و در کیسه ای بریزید ، کیسه را اهسته تکان دهید،ان وقت هر یک از کلمات را تک تک بیرون بیاورید و با دقت رو نویسی کنید، به همان ترتیبی که از کیسه بیرون امده اند ،شبیه شعر شما خواهند بود[2]. )) که این مدل شعر گویی با سنت شرقی پیوند نزدیکی دارد زیرا در شرق شاعر شعر از خودش نمی گوید بلکه شعر به او الهام میشودو میشود گفت که نمونه فاتزی و کمیک شعرگویی شرقی شعرگویی  دادا است . مثال این گونه اشعار چنین است: (( بلوری از فریاد مضطرب می اندازد روی صفحه ای که خزان. خواهشمندم نیم بیان مرا به هم نزنید[3].)) ویا در قطعه ای دیگر کلمه ی زوزه بکش را 275 بار تکرار کرده و در انتها نوشته اندکه:((هنوز هم جذاب است)). اینان به سیم اخر زده اند هر چند کارهایشان به نوعی جذاب است و باز هم به نوعی برتاثیرات مهمی بر هنر پس از خودشان گذارده اند.

حال برسیم به مولانا : حضرت مولانا که بر قله ی غزل ایستاده است خود اساسا شاعری ضد شعر است.به قول خودش (( والله که من از شعر بیزارم من از کجا و شعراز کجا؟)) که این تفکر در بعضی ابیات کلیات شمس مشخص است :

رستم از این بیت و غزل ای شه و سلطان ازل   مفتعلن مفتعلن مفتعلن کشت مرا

 قافیه و مغلطه را،گو همه سیلاب ببر  پوست بود،پوست بود در خور مغز شعرا

چرا مولانل بعد از قافیه ، مغلطه را  می آورد ؟(میشود حدس زد)و چرا باید در خور مغز شعرا پوست باشد. مفتعلن مفتعلن قسمتی از وزن شعر است واین وزن شعر است که مولانا را میکشد . ( شاید با خواندن این بیت باشد که شعرای جدید موفق به کشف شعر سپید شدند.

ادامه دارد...........................

پسا مدرنیسم

عنوان کلیه تغییراتی است که در روش زندگی ما در نیمه ئ دوم قرن 20بوجود آمده است.جامعه ئ پسا مدرن ،بی مرکز تر،گسسته تر و بی ثبات تراز جامعه ئ مدرن است.منتقد اجتماعی فرانسوی "بودرِیار" پسا مدرنیته را فرهنگ حس ها یا احساسات از هم گسسته و بی انسجام ،نوستالژی برای گذشته، تصاویر بی ارزش و سطحی گرایی میداند.در این فرهنگ،عمق،انسجام ،معنا،اصالت و صحت در میان موج علائم(signal)توخالی گم شده و از بین میروند.لیوتار، نظریه پرداز بزرگ دیگر،آن را فرهنگ التقاطی یا فرهنگ ترکیب خرت و پرت ها(junk)مینامد زیرا که تنوعی از شیوه ها را انتخاب کرده و بکار گرفته است،البته بدون درنظرگرفتن ریشه یا موقعیت انها.انفجار تکنولوژی اطلاعات،و به ویژه فرهنگ مجازی و واقعیت مجازی،این تنوع تجربه را ممکن ساخته است.پس پسا مدرنیسم نوعی حمله است به ارزشها و ادعاهای واقع گرایانه دوره ئ خردگرایی.و زبان را به عنوان وسیله ئ مناسب و صحیح برای بیان واقعیت رد میکند.فراوانی تصاویر و شیوه های نا مربوط در تلویزیون،آگهی های تجاری،طرحهای تجاری و ویدئوی پاپ از دیگر شاخصه های این دوره است.البته پسا مدرنیسم یک روش یا مکتب منسجم نیست.اصطلاحی است که به مجموعه روشها و نظرا تی

که در عکس العمل نسبت به مدرنیسم به وجود آمدند اطلاق میشود.یا پاسخ است فرهنگی- هنری به محصولات عصر فضا ،یا نتیجه ئ تولید انبوه جامعه فرا صنعتی و اوج دوره سرمایه داری بعد از1950.

مقایسه ئ ساده ایی بین مدرنیسم و پست مدرنیسم:هنرمندان مدرنیست از اشکال و فورم های ساده،هندسی،و به اصطلاح تر و تمیز و بدون آشفتگی ،و عملی مفیدpracticalاستفاده میکردند و طرفدار انتزاع هندسی و طرحهای مدرن شسته رفته بودند.پسا مدرن ها روشهای قدیمی جریانهای هنری رازنده کردند به همراه پیچیدگی، تزئینات و اشکال ترکیبی یا آشفته و درهم و برهم ترجیح میدهند.مدرنیسم بر اصا لت ،نو بودن و صرفه جویی و ایجاز در خط ،شکل و رنگ را تاکید میکردند.درحالی که پسا مدرن ها بر زنده کردن سنتها و استفاده زیاد از بافت،شکل و رنگ یا خط تاکید دارند.مدرن ها بر بیان شخصی و اینان بر بیان جمعی از طریق همکاری و ترکیب شیوه های وام گرفته از دیگران (پاستیشpastiche ،اثر هنری که از اثار هنرمندان گذشته تقلید طنز آمیز میکند) تاکید دارند.

در واقع پسا مدرنیسم ،کنکاش مدرنیسم برای انسجام هنری در دنیایی از هم گسسته و بی انسجام را رد میکند.مدرنیستها سعی در بیرون کشیدن معنا از طریق اسطوره،نماد یا فورم بودند.اما پسا مدرن ها با گیجی ابزورد و بی معنی هستی معاصر با بی تفاوتی آگاهانه برخورد میکنند و حتی آنرا گرامی می دارند و داستانهای تخیلی سطحی ،پاستیش، کولاژو عدم انسجام را ترجیح میدهند.

چند ویژگی دیگر این دوره :

1: خود آگاهی نسبت به شیوه های تولید هنری و پس زمینه های اجتماعی آنها.

2: استفاده شوخی آمیز از روشها و افکار و تلمیح به گذشته.

3: تجربه گرایی در مورد ماهیت داستان نویسی و خود عمل نوشتن. این آثار ، محدوده و ظرفیتهای آثار داستانی را مورد سوال قرار میدهند.

4: این آثار سعی در متلاشی کردن مرزهای قرار دادی بین گونه های مختلف ادبی- هنری دارند و حتی خود ماهیت گونه ها (ژانرها) را زیر سوال میبرند. این آثار مستقیم یا با تلمیح به آثار دیگر اشاره میکنند. در مورد خلق شخصیتها ایجاد اشکال میکنند. داستان در نقطه خاصی به پایان نمیرسند و معنای خاصی را بدست نمیدهند.مثلا نام گل سرخ اثر امبرتو اکو  ژانرهای مختلف را درهم می آمیزد و نظریه های پسا مدرنیستی را در باره ماهیت عمل خواندن را بیان میکنند.

تجارب مدرنیستها در روش نوشتار ( مارسل پروست،جیمز جویس،ویلیام فاکنر،ویرجینیا وولف)راه را به سوی داستان حدیث نفس گونه (self-reflexive ) که کاربردی بدعت آمیز از زبان و روایت در پسا مدرنیسم باز کرد. این نوع داستان به خود عمل نوشتن توجه میکند. مثلا بر خودش نظر میدهد یا با خودش مجادله میکند و خواننده را مخاطب قرار میدهد یا مسخره میکند. جان بارت کمدی های خشنی با اسطوره های باستانی ،و خود زندگینامه نویسی غیر قابل اعتماد نوشت.  ولا دیمیر نابا کوف روسی برای زبان بسیار زیبایش و تکنیک self-reflexive در رمانهای لولیتا ،pale fire استفاده کرد.

از دیگر هنرمندان پسا مدرن میتوان به جان کیج موسیقی دان و پیتر گریناوی ورابرت ویلسون از کارگردانان سینما و ایتالو کالوینو ی نویسنده را نام برد.

در بالا سعی کردم خصوصیاتی کلی از هنر پست مدرن را بنویسم حال با توجه به نوشته های بالا آیا میتوانید بگویید که بنا بر کدام خصیصه  برخی سروده های  مهمترین جریان شعری حال حاضر ایران (؟) غزل پست مدرن نام گرفته است؟

ای رهروان چه قصه ی زیبا و دلنشین

در هر نگاه دیده ی دریایی شماست

ره توشه های خود بگشایید پیش چشم

دل خواستار گنج  تماشایی شماست

ما را هوای سیر و سفر میکشد بخویش

زندان شهر ماست پر از وحشت و ملال

با ما زیاد بود سفر قصه سر کنید

باری ، چه دیده اید در آیینه ی خیال؟

ترجمه به شعر از مرحوم دکتر حسن هنرمندی